Mutfakta Zaman Kazandıran Ön Hazırlık Alışkanlıkları

Mutfakta harcanan zamanın büyük bölümü aslında pişirmeye değil hazırlığa gider. Doğramak, ayıklamak, ölçmek, malzemeyi bulmak, tezgâhı toparlamak... Ocağın başında geçen süre çoğu yemekte yarım saati bulmazken, o yarım saate gelene kadar geçen hazırlık bazen iki katına çıkar. Bu yüzden mutfakta zaman kazanmak isteyen biri için asıl alan pişirme teknikleri değil, ön hazırlıktır.

Ön hazırlık dendiğinde akla genellikle hafta sonu saatlerce mutfakta çalışıp buzdolabını kaplarla doldurmak gelir. Oysa çoğu ev için bu yorucu ve sürdürülemez bir modeldir. Daha gerçekçi olanı, zaten yapılan işlere küçük eklemeler yapmaktır. Bir soğan doğrarken üç tane doğramak, bir tencere pilav pişirirken tencereyi biraz büyük tutmak, bir kere ellerinizi kirletmişken aynı türden ikinci işi de halletmek.

Doğrama İşini Toplamak

Mutfakta en çok tekrar eden iş doğramadır. Aynı hafta içinde beş kez tahta çıkarıp bıçak yıkamak yerine, bu işi haftada bir iki kez toplu yapmak ciddi zaman kazandırır. Soğan doğranmış ve kapalı bir kapta saklanmış olduğunda pek çok yemeğin başlangıcı beş dakikaya iner. Sarımsağı ezip küçük bir kavanoza almak, maydanozu yıkayıp kurutup saklamak da benzer etkiyi yaratır.

Burada dikkat edilmesi gereken, her şeyin önceden doğranmaya uygun olmadığıdır. Patates ve elma gibi kesildiğinde kararan malzemeler, marul gibi çabuk solan yapraklar, domates gibi suyunu salan sebzeler bu listeye girmez. Buna karşılık havuç, kereviz, biber, soğan, pırasa gibi dayanıklı olanlar birkaç gün rahatça bekler.

Yarım Pişmiş Temeller

Zaman kazandıran ikinci yöntem, yemeğin tamamını değil temelini hazırlamaktır. Kavrulmuş soğan-salça karışımı, haşlanmış ve süzülmüş baklagil, pişirilmiş tahıl, kaynatılmış et suyu gibi ara ürünler tek başına yemek değildir ama pek çok yemeğin yarısını halleder. Bunlardan biri dolapta hazır beklediğinde akşam yemeği kararı bambaşka bir hafiflikte alınır.

Bu ara ürünlerin en büyük avantajı esnek olmalarıdır. Bitmiş bir yemeği üç gün üst üste yemek zorunda kalırsınız; hazır bir temel ise her seferinde farklı bir yöne gidebilir. Aynı haşlanmış tahıl bir gün salataya, ertesi gün çorbaya, üçüncü gün bir tabak garnitürüne dönüşebilir. Böylece hazırlık yapmanın getirdiği tekdüzelik hissi de ortadan kalkar.

Tezgâhı Düzenlemek

Zamanın sessiz hırsızlarından biri arama süresidir. Sık kullanılan bıçağın çekmecenin dibinde olması, tuzun her seferinde farklı yerde durması, ölçü kaşığının bulunamaması dakikaları yer. Mutfağı kullanım sıklığına göre düzenlemek — en çok kullanılanı en kolay ulaşılan yere koymak — hiçbir maliyeti olmayan ama etkisi her gün hissedilen bir düzenlemedir.

Aynı mantık pişirme sırasında da geçerlidir. Ocağı yakmadan önce kullanacağınız tüm malzemeyi tezgâha çıkarmak, ölçüleri hazırlamak, kapları önceden almak profesyonel mutfakların temel alışkanlığıdır. Bu, yemeğin ortasında dolaba koşmayı, bir malzemenin eksik olduğunu geç fark etmeyi ve yanan tavayı unutmayı önler.

Temizliği Yemeğe Yaymak

Ön hazırlığın en az konuşulan kısmı bulaşıktır. Yemek bittikten sonra tezgâhın tamamıyla uğraşmak, mutfakta geçirilen süreyi psikolojik olarak iki katına çıkarır. Oysa pişme sürelerinin arasında ortaya çıkan boşluklar bu iş için biçilmiş kaftandır. Yemek fırında dururken doğrama tahtasını yıkamak, tencere kaynarken tezgâhı silmek toplam süreyi değiştirmez ama sonu çok daha hafifletir.

Kullanılan kap sayısını baştan azaltmak da aynı sonucu verir. Aynı tahtayı sırayla kullanmak, ölçü kabını iki kez kullanmak, mümkünse tek tencerede ilerlemek hem hazırlığı hem toparlamayı kısaltır. Mutfakta ustalık çoğu zaman hızlı hareket etmek değil, gereksiz hareketi ortadan kaldırmaktır.

Saklama kapları da hazırlığın görünmez bir parçasıdır. Birbirine geçen, aynı boyda ve şeffaf kaplar dolapta hem yer kazandırır hem de içeride ne olduğunu görünür kılar. Görülmeyen malzeme unutulur, unutulan malzeme çöpe gider. Kapların üzerine ne olduğunu ve hangi gün hazırlandığını yazmak da bir hafta sonunda hangi kabın önce tüketilmesi gerektiğini tartışmaya son verir.

Son olarak, hazırlık alışkanlığının kişiye göre şekillenmesi gerektiğini hatırlatmakta fayda var. Kimi evde en çok zaman kaybı akşam ne pişireceğine karar vermekte yaşanır; orada işe yarayan şey haftalık kaba bir plandır. Kimi evde ise malzeme her zaman vardır ama doğrama işi ertelenir. Kendi mutfağınızda süre nerede eriyorsa, ön hazırlığı oraya yöneltmek en verimli yaklaşımdır.